Câu trả lời ngắn: có. Sinh mổ không làm mất cơ hội lưu máu cuống rốn, vì mẫu được thu từ dây rốn và bánh nhau sau khi bé đã ra ngoài — không đụng gì đến em bé. Nhưng câu hỏi hữu ích hơn không phải “mổ có lấy được không”, mà là lấy vào lúc nào trong ca mổ — vì chính thời điểm đó ảnh hưởng tới lượng máu và số tế bào thu được.
Vì sao sinh mổ vẫn thu được máu cuống rốn?
Theo FDA, máu cuống rốn là máu còn lại trong dây rốn và các mạch máu của bánh nhau. Phần máu này nằm ngoài cơ thể bé kể từ khi dây rốn được kẹp và cắt, nên việc thu mẫu:
- không phải thủ thuật thực hiện trên em bé;
- không gây thêm đau cho mẹ;
- diễn ra sau khi phần quan trọng nhất của ca sinh đã xong.
Điều này đúng với cả sinh thường lẫn mổ lấy thai. Khác biệt nằm ở bối cảnh phòng mổ và diễn tiến ca sinh, không nằm ở bản thân phương pháp sinh.
Thời điểm thu mẫu: chi tiết quyết định lượng máu
Trong mổ lấy thai có hai cách thu mẫu:
- Thu trước khi sổ nhau — bánh nhau vẫn còn trong tử cung khi lấy máu.
- Thu sau khi sổ nhau — lấy máu từ bánh nhau đã được đưa ra ngoài.
Đây không phải tiểu tiết kỹ thuật. Một nghiên cứu trên PubMed kết luận ngay ở tiêu đề: trong mổ lấy thai, thu máu cuống rốn trước khi sổ nhau làm tăng cả thể tích máu lẫn số lượng tế bào có nhân thu được cho ghép.
Vì số tế bào có nhân là một trong những chỉ số quyết định mẫu có được nhận lưu hay không, đây là câu đáng hỏi trước ngày mổ: ê-kíp sẽ thu mẫu trước hay sau khi sổ nhau?
Một đánh đổi ít ai nói: kẹp rốn muộn
Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ khuyến cáo kẹp rốn muộn ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh, vì phần máu đó chảy về phía em bé và có lợi cho dự trữ sắt của bé.
Nhưng máu đã về với bé thì không còn trong dây rốn để thu. Nghĩa là hai mục tiêu này kéo ngược nhau: kẹp rốn muộn tốt cho bé ngay lúc đó, còn kẹp sớm cho mẫu nhiều hơn. Đây là đánh đổi y khoa thật, nên biết trước thay vì ngạc nhiên khi nghe báo thể tích mẫu thấp.
Quy trình thu mẫu trong ca sinh mổ
- Xác nhận ca sinh đã đăng ký thu mẫu, bộ kit vô trùng có sẵn tại phòng mổ.
- Bé được đưa ra ngoài an toàn, dây rốn được kẹp và cắt.
- Thu phần máu còn lại bằng bộ dụng cụ vô trùng, trong vài phút.
- Ghi nhận thông tin, niêm phong mẫu theo quy trình để tránh nhầm lẫn.
- Chuyển mẫu về ngân hàng để xử lý và đánh giá.
Khâu vận chuyển quan trọng hơn nhiều người nghĩ, vì độ sống của tế bào giảm dần theo thời gian — chi tiết ở bài vận chuyển tế bào gốc.
Thu được mẫu chưa có nghĩa là lưu được
Sau khi về ngân hàng, mẫu còn phải qua vòng đánh giá. Ba ngưỡng thường gặp:
- Thể tích tối thiểu khoảng 40 ml
- Tổng số tế bào có nhân từ 1,0×10⁹
- Độ sống của tế bào từ 90%
Trong một nghiên cứu, 11,5% mẫu bị loại vì không đạt. Vì vậy “đã đăng ký” không đồng nghĩa “chắc chắn lưu được” — lý do đầy đủ nằm ở bài vì sao mẫu máu cuống rốn bị từ chối lưu trữ.
Khi nào ca mổ không thu được mẫu?
- Mổ cấp cứu hoặc có biến cố sản khoa cần xử trí ngay
- Bé cần hỗ trợ hồi sức sau sinh
- Lượng máu thu được quá ít
- Mẫu có nguy cơ nhiễm khuẩn
- Hồ sơ chưa hoàn tất hoặc bộ kit chưa có mặt tại phòng mổ
Trong mọi tình huống, an toàn của mẹ và bé được ưu tiên trước. Không ê-kíp nào đánh đổi điều đó để lấy một mẫu đẹp hơn — và đó là cách làm đúng.
Chuẩn bị gì trước ngày mổ?
- Báo bác sĩ sản khoa về ý định lưu mẫu, càng sớm càng tốt.
- Hỏi nơi sinh có hỗ trợ thu mẫu trong ca mổ không — không phải cơ sở nào cũng có quy trình phối hợp sẵn.
- Hỏi ê-kíp thu trước hay sau khi sổ nhau.
- Hoàn tất đăng ký và nhận bộ kit trước ngày nhập viện.
- Lưu đầu mối liên hệ của đơn vị lưu trữ để gia đình chủ động gọi khi vào viện.
Với ca mổ đã lên lịch, chuẩn bị sớm gần như xóa được nhóm rủi ro về thủ tục và dụng cụ — chỉ còn lại nhóm rủi ro lâm sàng mà không ai kiểm soát được.
Kết luận
Sinh mổ vẫn lưu được máu cuống rốn, và thủ thuật này không tác động lên em bé. Điều đáng quan tâm hơn là ba thứ quyết định mẫu có dùng được về sau: thời điểm thu trong ca mổ, đánh đổi với kẹp rốn muộn, và ngưỡng chất lượng khi ngân hàng tiếp nhận.
Nếu bạn đã có lịch mổ, hãy hỏi bác sĩ sản khoa ba câu đó thay vì chỉ hỏi “có lấy được không”.
⚠️ Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ sản khoa phụ trách ca sinh.
Bài viết liên quan
- Máu cuống rốn: bản chất, công dụng thật và giới hạn cần biết
- Vì sao mẫu máu cuống rốn bị từ chối lưu trữ?
- Nên lưu máu cuống rốn hay mô dây rốn?
- Lưu trữ máu cuống rốn: lợi ích, quy trình và chi phí
- Vận chuyển tế bào gốc: mốc thời gian và nhiệt độ chuẩn
Nguồn tham khảo
- U.S. Food and Drug Administration. Cord Blood Banking — Information for Consumers. fda.gov.
- Nghiên cứu về thu máu cuống rốn trước khi sổ nhau trong mổ lấy thai làm tăng thể tích và số tế bào có nhân — PubMed 9720751.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (12/2020). Delayed Umbilical Cord Clamping After Birth. Committee Opinion No. 814.
- Nghiên cứu về tiêu chí chất lượng và tỷ lệ loại mẫu máu cuống rốn — PMC3766489.
Câu hỏi thường gặp
Sinh mổ có lưu được máu cuống rốn không?
Có. Mẫu được thu từ dây rốn và bánh nhau sau khi bé đã ra ngoài và dây rốn được kẹp cắt, nên phương pháp sinh không quyết định việc có lấy được mẫu hay không. Yếu tố quyết định là diễn tiến thực tế của ca mổ và chất lượng mẫu thu được.
Lấy máu cuống rốn khi sinh mổ có gây đau cho bé không?
Không. Đây không phải thủ thuật thực hiện trên cơ thể bé; máu được lấy từ phần dây rốn và bánh nhau đã tách khỏi bé.
Thu mẫu trước hay sau khi sổ nhau thì tốt hơn?
Một nghiên cứu cho thấy trong mổ lấy thai, thu máu cuống rốn trước khi sổ nhau làm tăng cả thể tích lẫn số lượng tế bào có nhân thu được. Vì đây là hai chỉ số quyết định mẫu có đạt chuẩn lưu hay không, bạn nên hỏi trước ê-kíp sẽ thu theo cách nào.
Kẹp rốn muộn có ảnh hưởng đến mẫu không?
Có. ACOG khuyến cáo kẹp rốn muộn ở trẻ khỏe mạnh vì lợi ích cho bé, nhưng phần máu đó về với bé thì không còn để thu, nên thể tích mẫu có thể giảm. Đây là đánh đổi y khoa cần biết trước.
Đã đăng ký thì có chắc chắn lưu được không?
Không. Mẫu còn phải đạt ngưỡng về thể tích (khoảng 40 ml), tổng số tế bào có nhân (từ 1,0×10⁹) và độ sống (từ 90%). Trong một nghiên cứu, 11,5% mẫu bị loại vì không đạt.
Trường hợp nào ca mổ sẽ không thu mẫu?
Khi có biến cố sản khoa cần xử trí khẩn, khi bé cần hồi sức, khi lượng máu thu được quá ít, khi mẫu có nguy cơ nhiễm khuẩn, hoặc khi hồ sơ và bộ kit chưa sẵn sàng tại phòng mổ.
